اصول اساسي مطالعه

براي يك مطالعه‌ي مؤثر و مفيد چه اصولي بايد رعايت شود؟
چگونه مي‌توان بهره‌وري مطالعه را افزايش داد؟
نكاتي كه در اين قسمت مطرح مي‌شوند شايد خيلي ساده به نظر برسند، اما همين نكات ساده به ميزان غيرقابل تصوري در كيفيت مطالعه تأثير دارند.

اين اصول، تقريباً ارتباطي با موضوع يا عنوان درسي ندارند و به عبارت بهتر، اصولي هستند كه بايد هميشه و در هر درسي رعايت شوند. يك نكته‌ي ظريف در استفاده از اين اصول آن است كه دانش‌آموزان تصور مي‌كنند بايد زماني را صرف آنها نمايند، در صورتي كه از وقت خود مي‌توانند به شكل ديگري بهره ببرند. اين تصورغير منطقي باعث مي‌شود دانش‌آموزان به همان شيوه‌هاي نادرست خود ادامه دهند. بر خلاف تصور، رعايت اين اصول، حتي اگردرابتداي كار زماني را از وقت دانش‌آموزان بگيرد، در ادامه به شدت موجب صرفه‌جويي در زمان خواهد شد.

كل خواني

يك اشكال مهم دانش‌آموزان در مطالعه اين است كه آنها مطالب را جزء جزء خوانده و بعد اين اجزاء را به هم ارتباط مي‌دهند. «كل خواني» يك اصل بسيار مهم در مطالعه است و منظور ساده از آن اين است كه قبل از شروع مطالعه هر كتاب يا موضوع كلي، ابتدا بايد چهارچوب يا طرح كلي از آن در ذهن ايجاد كنيم. كلي خواني باعث ايجاد ارتباط بيشتر بين مطالب و هم چنين ايجاد نظم ذهني مي‌شود. بنا بر اين در مطالعه توصيه مي‌شود وقتي كتاب يا يك موضوع كلي را شروع مي‌كنيد، ابتدا برفهرست مطالب توجه و تمركز نماييد. ببينيد چه ارتباطي بين مطالب وجود دارد؟ در مورد كدام موضوعات سابقه‌ي ذهني داريد و كدام مطالب جديد هستند؟ بعد از آن در يك فرصت زماني مناسب و با حوصله و تأمل كتاب را از ابتدا تا انتها
ورق بزنيد و مجموعه‌ي مطالب آن را مرور نماييد. مطمئن باشيد همين كار ساده و وقت اندكي كه براي بررسي فهرست و مرور مطالب صرف مي‌كنيد، بازده مطالعه‌ي شما را چندين برابر افزايش خواهد داد.

كليد: با رعايت اصل كل خواني به ارتباط بين مطالب و ايجاد نظم ذهني خود كمك كنيد.

توجه به عناوين و سرفصل‌ها

هر مطلب كلي از كتاب و بخش‌هاي مختلف آن از يك سري سرفصل‌ها وعناوين فرعي تشكيل شده‌است. شايد باور نكنيد كه همين سر فصل‌ها وعناوين فرعي چقدر در يادگيري و درك بهتر مطلب مي‌توانند مؤثر باشند. براي شما پيش آمده، سر جلسه‌ي امتحان به سؤالي بر خورده‌ايد كه مي‌دانيد حتماً جواب آن را خوانده‌ايد، ولي هر چه به ذهن خود فشار مي‌آوريد، اين جواب را به خاطر نمي‌آوريد. دليل اين امرهمين است كه در حين مطالعه عناوين را مانند متن كتاب خوانده‌ايد.

توجه و تمركز بر سرفصل‌ها و عناوين فرعي نه تنها موجب تقويت هشياري ميشود، بلكه باعث مي‌گردد شما ارتباط بين مطالب را گم نكنيد و بدانيد كه بين قسمت‌هاي مختلف يك موضوع چه ارتباطي وجود دارد. بنا بر اين توصيه مي‌كنيم كه در آغاز هر فصل، هم به موضوع اصلي و هم به عناوين فرعي با دقت بيانديشيد و سعي كنيد در ذهن خود ارتباط بين مطالب را با دقت جا بياندازيد.

كليد: بر روي سرفصل‌ها و عناوين فرعي تأمل و تمركز كنيد.

ارتباط مطالب

از نظر روانشناسي، يادگيري وقتي معني‌دار است كه بين مطالب قبلي و جديد ارتباط ايجاد شود. سعي بر حفظ نمودن به جاي درك و فهم مطالب، باعث عدم شكل‌گيري اين ارتباط مي‌شود.يك دليل اصلي ضعف دانش‌آموزان در دروس رياضي همين نكته است. اصولاً در اكثر دروس يك ارتباط پله‌اي بين مطالب وجود دارد و هر چه اين ارتباط قوي‌تر باشد، پيشرفت درسي نيز از سرعت بيشتري برخوردار خواهد بود. بنا بر اين وقتي شما مطلبي را خوب متوجه نمي‌شويد و با اين ضعف پيش مي‌رويد، اين ضعف فقط درهمان نقطه باقي نمي‌ماند و ارتباط بين ساير مطالب را هم متزلزل مي‌كند.

كليد: با درك و فهم بهتر موضوعات، به ارتباط مطالب و در نتيجه افزايش سطح يادگيري كمك كنيد.

شيوه‌ي يادگيري

دو شيوه‌ي يادگيري وجود دارد: متراكم و فاصله‌دار، در شيوه‌ي متراكم، فرد وقتي شروع به مطالعه مي‌كند تا زماني كه فرصت دارد، پيش مي‌رود واستراحتي براي خود در نظر نمي‌گيرد. اما در شيوه‌ي فاصله‌دار، فرد زمان‌هايي را براي مطالعه و زمان‌هايي نيز براي استراحت در نظر مي‌گيرد. مثلاً اگر 4 ساعت وقت دارد، بعد از هر مطالعه‌ي 60 تا 70 دقيقه‌اي يك فرصت استراحت 10 دقيقه‌اي به خود مي‌دهد.

پژوهش‌ها نشان داده‌اند كه يادگيري فاصله‌دار نتايجي به مراتب بهتر از يادگيري متراكم دارد. عده‌اي با اين تصور كه هيچ زماني را از دست ندهند، فرصت استراحت را هم مغتنم شمرده و به كار خود ادامه مي‌دهند. اما مطمئن باشيد كه اين فرصت نه تنها زمان از دست رفته نيست، بلكه تا حد غير قابل تصوري، بهره‌وري مطالعه را افزايش مي‌دهد.

كليد: ساعات و فرصت‌هاي مطالعه را به زمان‌هايي براي مطالعه و زمان‌هايي براي استراحت تقسيم كنيد.

نتيجه‌گيري:

• با رعايت اصل كل خواني به ارتباط بين مطالب و ايجاد نظم ذهني خود كمك كنيد.
• بر روي سرفصل‌ها و عناوين فرعي تأمل و تمركز كنيد.
• با درك و فهم بهتر موضوعات، به ارتباط مطالب و در نتيجه افزايش سطح يادگيري كمك كنيد.
• ساعات و فرصت‌هاي مطالعه را به زمان‌هايي براي مطالعه و زمان‌هايي براي استراحت تقسيم كنيد.

يادگيري‌هاي شبانه تنها منجر به يادآوري نوك زباني مي شود

تحقيقات اخير نشان مي دهد كه يادگيري هاي شبانه در طول زندگي بر اثر پائين بودن ميزان پروتئين هسته هاي سلولي مغز در شب به هيچ وجه موثر نبوده و اين نوع يادگيري ها جز اتلاف وقت نخواهد بود

تحقيقات اخير نشان مي دهد كه يادگيري هاي شبانه در طول زندگي بر اثر پائين بودن ميزان پروتئين هسته هاي سلولي مغز در شب به هيچ وجه موثر نبوده و اين نوع يادگيري ها جز اتلاف وقت نخواهد بود و تنها منجر به يادآوري هاي نوك زباني در هنگام پاسخ دادن به سئوالات مي شود. دكتر "محمد رضا افضل نيا" در گفتگو با خبرنگار دانشگاهي "مهر" افزود: به طور كلي يكي از عواملي كه در يادگيري و يادآوري تأثير زياد دارد، اضطراب است. اين عامل موجب برانگيختگي و آشوب دروني مي شود كه از لحاظ فيزيولوژيكي 17 تغيير مهم را در عملكرد دستگاه هاي بدن به وجود مي آورد. اين حالت طور مستمر در مغز حالتي تحميلي مانند كودتاي نظامي ايجاد مي كنند. وي ادامه داد: بر اثر آدرنالين بالا به هنگام اضطراب، تغييرات كاركردي در سيستم ادراكي و واكنش هاي بدن به وجود مي آيد. در اين هنگام مردمك چشم بيش از اندازه معمول گشاد شده و كاركرد سلول هاي مخروطي آن دچار اختلال مي شود در نتيجه ظرافت ها و جزئيات كمتري از يك سئوال مد نظر قرار گرفته مي شود و تنها سلول هاي ميله اي كه مسئول ادراكات كلي از محيط است، فعال مي شوند. اين روانشناس شناختي اظهار داشت: بدن و ماهيچه هاي داوطلب مضطرب دچار انقباض شده و آرامش سلب مي شود و به دنبال آن كاركرد حافظه نيز مختل، تمركز و بازيابي اطلاعات از حافظه با مشكل مواجه مي شود. وي اظهار داشت: در چنين شرايطي فراشناخت نيز مختل مي شود و فرد به درستي نمي داند تا چه اندازه موضوعي را كه فراگرفته است، مي داند و ارزيابي درستي از اطلاعات آموخته شده ندارد. همچنين توجه نيز نقش فعال و هميشگي خود را در دالان يادگيري و يادآوري مطالب از دست مي دهد. اين روانشناس شناختي گفت: از نظر شناختي توجه، نقش اصلي را در يادگيري و يادآوري آموخته ها ايفا مي كند و بدون آن كمتر چيزي به ادراك پايدار مي انجامد حال آنكه اضطراب زياد بيشترين تأثير را بر همين اهرم يادگيري خواهد گذاشت. وي داشتن اعتماد به نفس را يكي از عواملي دانست كه در كنترل اضطراب موثر است و اظهار داشت: داوطلبي كه در بلندمدت در زندگي خود احساس امنيت رواني را به همراه تقويت هاي شناختي و رفتاري زياد تجربه كرده است، داراي اطمينان به خود بالا است و كنترلش بر اضطراب در مواقع آزمون هاي مهم بيشتر است. افضل نيا خاطرنشان كرد: فردي كه در آستانه امتحانات بزرگ است، بر اثر اضطراب به كلي موقعيت خود را از دست مي دهد و مدام خود را در مقايسه با رقبا ارزيابي مي كند و دچار خود سرزنشي يا تقليد كوركورانه از اعمالي كه ديگر داوطلبان ممكن است انجام دهد مي شود. وي ادامه داد: داوطلب كنكور بهتر است در اين برهه از زمان، به مرور دانسته هاي قبلي بپردازد و با آرامش و سلطه بيشتر دانش خود را كنترل و هدايت كند. عضو انجمن روانشناسان شناختي ايران با اشاره به نقش خواب در افزايش يادگيري گفت: ياديگري هاي اخير بدون خواب كافي پس از آن، به طور موثر به حافظه درازمدت سپرده و تثبيت نمي شود لذا به داوطلبان كنكور توصيه مي شود روزهاي قبل از آزمون خواب و تغذيه كافي و مناسب داشته باشند. وي تأكيد كرد: تحقيقات اخير نشان مي دهد كه يادگيري هاي شبانه در طول زندگي بر اثر پائين بودن ميزان پروتئين هسته هاي سلولي مغز در شب به هيچ وجه موثر نبوده و اين نوع يادگيري ها جز اتلاف وقت نخواهد بود و تنها منجر به يادآوري هاي نوك زباني در هنگام پاسخ دادن به سئوالات مي شود. دكتر افضل نيا يادآور شد: خواب هاي پراكنده در روز نمي تواند جايگزين خواب به هنگام و پيوسته شبانه باشد. خوابهاي در طول روز تنها پس از 4 ساعت فعاليت مسمتر مغزي به اندازه 10 تا 15 دقيقه و جهت استراحت مغز مفيد است. عضو انجمن روانشناسان انگلستان اظهار داشت: مصرف مواد غذايي چون نخود و كشمش، زرده تخم مرغ و جگر جهت تغذيه نورون هاي يادگيرنده مغزي، ادويه جات، بادام و روغن ماهي براي تقويت حافظه و قهوه (البته نه براي بيدار ماندن بيشتر در شب) مفيد است و كشيدن نفس عميق جهت انبساط عروق و رساندن اكسيژن به مغز توصيه مي شود.

درس خواندن در محيطي شاد

معصومه رحماني

در تعليم و تربيت جديد فضاي فيزيكي مدرسه نه تنها يك محيط خشك و بي روح فاقد تاثير در فرآيند يادگيري محسوب نمي‌شود بلكه به عنوان عاملي زنده و پويا در كيفيت فعاليت هاي آموزشي و تربيتي هنرجويان ايفاي نقش مي‌كند.

يكي از عوامل موثر تربيتي و آموزشي در نظام آموزش و پرورش نوين چگونگي شاداب سازي محيط مدرسه از نظر محتوا است.

معلم، كتاب هنرجو روش‌هاي تدريس و... مديريت آموزشي و خانواده از جمله عواملي هستند كه معمولا در فرآيند يادگيري موثرند و مورد بررسي و كندوكاو قرار مي گيرند در حالي كه در تعليم و تربيت جديد فضاي فيزيكي مدرسه نه تنها يك محيط خشك و بي روح فاقد تاثير در فرآيند يادگيري محسوب نمي‌شود بلكه به عنوان عاملي زنده و پويا در كيفيت فعاليت هاي آموزشي و تربيتي هنرجويان ايفاي نقش مي‌كند.

در كنار ساير عوامل آموزشي و تربيتي، بانشاط بودن روند آموزشي و كادر آموزشي اثرات قابل توجهي بر فراگيران و هنرجويان باقي مي گذارد، واحد آموزشي بزرگ، زيبا و سرسبز حقيقتا يادگيري را آسان مي كند و نشاط و شادابي را براي هنرجويان به ارمغان مي‌آورد.

به يقين بسياري از تنش هاي موجود و درگيري هاي فردي و بدخلقي بين هنرجويان بيشتر به فضاي كوچك محيط و راهروهاي باريك و كلا س هاي تنگ و محدود در ارتباط است.

اميد است با استعانت از الطاف الهي، زمينه بهره مندي بيشتر از تاثير فرهنگي فضاي آموزشي فراهم آيد و مدارس كشور متناسب با اهداف تمدن اسلا مي قابليت تربيت انسان هاي آگاه، مومن، متفكر، خلا ق و صالح را در پرتو تعاليم انسان ساز مكتب توحيد كسب كنند و فرزندان اين مرز و بوم با بردوش گرفتن پرچم پرافتخار جمهوري اسلا مي، رسالت ملي و جهاني خويش را ايفا نمايند.

يكي از ويژگي هايي كه خداوند متعال در خلقت انسان به وديعه نهاده است ويژگي زيبايي جويي است. انسان فطرتا زيبايي خواه است و از زيبايي ها لذت مي‌برد.

در بين اقشار مختلف جامعه، كودكان و نوجوانان بيش از سايرين از زيبايي هاي ظاهري لذت برده و از لطافت آن بهره مند مي شوند. روح لطيف و فطرت پاك جوانان و نوجوانان بيش از ديگران پذيراي زيبائي ها و ارزش‌ها است.

نقاش و رنگ آميزي براي هنر جويان و دانش آموزان جذاب و شادي آور است و آنان افكار و عواطف خويش را از طريق نقاشي متجلي مي‌سازند.

دانش آموزان وقتي وارد مدرسه مي شوند در مدرسه نيز به دنبال زيبايي مي گردند و جذب زيبائي ها مي‌شوند.

لذا در آموزش و پرورش نوين، بادرك ضرورت توجه به اين نياز عاطفي و رواني هنرجويان برگسترش زيبايي و استفاده ازهنر و فعاليت هاي هنري تاكيد مي‌شود.

هنر و خلا قيت در كارگاه اين قابليت را دارند كه به عنوان ابزار و روش تربيتي و آموزشي مورد بهره برداري قرارگيرند و ناقل پيام هاي آموزشي و تربيتي به جوانان و نوجوانان باشند.

بسياري از پيام هاي مهم مديريتي را مي توان با استفاده از برنامه هاي هنري دركارگاه هاي مختلف به صورت مستقيم يا غير مستقيم به هنر جويان عرضه كرد.

انواع برنامه هاي هنري نظير نقاشي، سرود، قصه، داستان، تئاتر و نمايش، هنرهاي دستي شامل مجسمه سازي سراميك، سفالگري و... درسنين مختلف براي دانش آموزان و هنر جويان بسيار جذاب هستند وهر يك از آنها مي تواند در زمينه شاداب سازي مدرسه و تعليم و تربيت وتكوين شخصيت نسل جوان موثر واقع شوند.

يك فواره درحوضچه مدرسه، درختان سرسبز، تميزي محيط، رنگ ديوار ها، تهويه لا زم در كارگاه ها و... مي تواند زيبايي و شادابي لا زم را براي مدرسه به ارمغان بياورد.

ايجاد محيطي جذاب به طوري كه بتواند به شكل غير رسمي حس يادگيري، تحقيق، خواندن و گوش دادن را بر انگيزد.

تشكيل جلسات شعر خواني، برگزاري نمايشگاه كتاب و عكس ، اجراي نمايش و اجراي موسيقي زنده در مدرسه و تشكيل سمينارها و همايش و ساير فعاليت هاي علمي و عملي، هنري و فرهنگي مي تواند در شاداب سازي مدرسه نقش مهمي را ايفا كند.

تماشاي فيلم، بازي شطرنج و برنامه هاي اردويي ديگر را مي توان نام برد، همه اين فعاليت ها براي اين است كه محيط مدرسه زيبا، دلچسب، راحت و شاد و بدون كسالت باشد تا براي دانش آموزان ايجاد انگيزه كند.

به طور كلي زيبايي و نشاط ايجاد آرامش و شادابي در مخاطب مي كند و آرامش روان و انبساط خاطر، زمينه فراگيري را مساعدتر مي سازد و زمينه را براي حضور فعال و با نشاط دانش آموزان در محيط تعليم و تربيت مساعد مي‌كند.

شاداب سازي در محيط هنرستان با توجه به خصوصيات فردي و ميزان علا قمندي هنرجويان مي تواند با ساير دانش آموزان مدارس مقداري متفاوت باشد.

از آن جايي كه هنرستان ها محل آموزش عملي مي باشد، فعاليت هاي يدي هنرجويان مي تواند نقش بسزايي در رشد و تعالي فرد ايفا كند، لذا فضاهاي موجود در كارگاه ها با وجود امكانات و تجهيزات مي تواند ارتباط مستقيم و تاثيرگذاري باشد.

اگر محوطه كارگاه ها را با رنگ هاي گرم از جمله نارنجي، كرم، شكلا تي و... و همچنين تجهيزات كارگاهي با رنگ سبز و ماشين آلا ت پرخطر مثل ماشين تراش ها، فلزكاري، ريخته گري و... كه هر لحظه امكان خطر وجود دارد استفاده شود، مي تواند زمينه خطر را به حداقل رساند و هم فضاي با نشاط ايجاد كرد.

نور در محيط كارگاه و آموزش مي تواند در ايجاد بالا بردن روحيه، مدت زمان كاري و نوبت كاري نقش مهمي ايجاد كند.

به يقين محيط هايي كه از نور كم يا مصنوعي استفاده مي كنند زمينه رخوت، سستي، دلسردي و بهانه گيري را براي هنرجويان ايجاد مي‌كند.

در كارگاه هايي كه از ريخته گري، مواد مذاب استفاده مي كنند مواد دي اكسيد كربن موجب اختلا ل در تنفس و بيماري هايي همچون سل مي شود، همينطور گرد و غبار در كارگاه هاي ساختمان، سراميك، سفالگري مي تواند ايجاد بيماري فوق را شامل شود.

پس تغييرات در هواي موجود در كارگاه ها مي تواند در بالا بردن كيفيت آموزشي نقش بسزايي داشته باشد. امروزه در عصر ارتباطات نيازهاي آموزشي براي فرد ياد گيرنده وجود مربي و تجهيزات و ماشين آلا ت نيست بلكه اطلا عات و آگاهي ها مي تواند در شادابي و ايجاد انگيزه و رغبت در بين يادگيرندگان نقش اساسي داشته باشد.

اگر مديريت بتواند رايانه اي تدارك ببيند و در كارگاه ها آخرين اطلا عات موجود در جهان كه ارتباط كاري با كارگاه را داشته باشد تهيه و توسط عالم درسي به هنرجويان منتقل كند نوعي ارضاي فردي و فكري ايجاد نموده است.

آموزش مجازي مي تواند روحيه پرسشگري و نياز را در هنرجويان ايجاد كند، لذا بهتر است دروس تئوري تخصصي و كارگاه ها را همسو با اينترنت برپا كرد.

متاسفانه، فاصله موجود بين آنچه كه در كتب درسي تدوين شده است با آنچه كه در محيط حرفه اي بازار كار داخلي و جهاني وجود دارد تفاوت فاحشي وجود دارد.

قانونمند مطالعه كنيم

سيده محدثه يعقوبي

مطالعه يعني خواندن كتاب يا نوشته ما را به بخشي از هدف خود در تأمين نيازمان مي‌رساند. دانش آموزان براي بهبود و افزايش توان يادگيري بايد اصولي را قبل از مطالعه، هنگام مطالعه و بعد از مطالعه به دقت رعايت كنند. در اين جا به بررسي اين اصول مي‌پردازيم.

اصول قبل از مطالعه

تعيين دقيق هدف: انگيزه و هدف يكي از مهمترين عوامل يادگيري است كه روند آن را آسان و سريع مي كند. بنابراين بايد قبل از مطالعه هدف خود را به روشني مطرح كنيد. به طور مثال انتظار داريد چه ميزان خبر و اطلاعات از مطلبي را كه مي خوانيد به دست آوريد شما بايد در انتخاب هدف مطالعه، به نكته هاي اصلي و مهم دقت كنيد و مطالب كليدي را برگزينيد.

تعيين مدت زماني مطالعه و مقدار مطالعه كتاب:بايد تعيين كنيم مي‌خواهيم چه مدت اين كتاب را بخوانيم و سپس تصميم بگيريم چه مقدار كتاب را در چه مدت زمان بخوانيم و اگر زمان و مقدار مطالعه مشخص شود، دقت هنگام خواندن افزايش مي‌يابد. ضمن آن كه تعيين زمان و مقدار مطالعه نگراني و دلهره و بيم خواننده را مي‌كاهد و آرامش مي‌دهد.

انتخاب محيط مناسب: مكان مناسب براي مطالعه يكي از عواملي است كه مي‌تواند حواس پرتي را به حداقل برساند. سعي كنيد هر روز در جاي ثابتي مطالعه كنيد. مكان ساده باشد. نور كافي و مناسب هم لازم است تا موجب خستگي چشم نشود. هنگام مطالعه محل نشستن بايد راحت باشد تا با مشكل مواجه نگردد.

اجتناب از پرخوري: هنگام مطالعه غذاي سنگين و زياد نخوريد، چرا كه وقتي شكم پر باشد به خواب و استراحت تمايل پيدا مي‌كنيد لذا يادگيري دچار مشكل مي‌شود.

اصول هنگام مطالعه

مطالعه‌ي فعالانه: دانش آموز بايد هدفدار مطالعه كند. در واقع براي به نتيجه رسيدن و بهره بردن بايد مطالعه فعالانه انجام گيرد. مي توان با گزينش نكته هاي مهم، علامت گذاري، حاشيه نويسي، خلاصه نويسي و حل تمرين به اين امر كمك كرد.

جديت در مطالعه: زماني را كه معين كرده ايد تا خواندن را شروع كنيد، بيهوده وسواس به خرج ندهيد و بهانه تراشي نكنيد. كارهاي عقب مانده را هنگام مطالعه انجام ندهيد. حين مطالعه از تلويزيون و راديو و صحبت كردن دوري كنيد.

حفظ آرامش در هنگام خواندن:در زمان مطالعه از هيجان زدگي اجتناب كنيد. مهمترين مسئله حفظ آرامش در زمان مطالعه است. زيرا نگراني و هيجان زدگي ذهن شما را آشفته مي كند و مانع ايجاد تمركز ذهني مي شود و فرد از فهم مطالب باز مي‌ماند.

ترك افكار منفي:هنگام مطالعه نبايد با افكار منفي و گسترش دامنه آن، ذهن خود را مشغول و مضطرب كنيد. هيچ گاه با خود اين جملات را تكرار نكنيد «من در امتحان و آزمون موفق نمي‌شوم».

استفاده از انگشت:هنگام مطالعه بهتر است انگشت سبابه را روي خطوط قرار دهيد به اين وسيله از حافظه بصري خود نيز استفاده بهتري مي‌توان كرد.

تمركز حواس: براي استفاده از خواندن بايد روي موضوع مورد نظر توجه داشته باشيد و به اصطلاح حواستان را متمركز كنيد تا موضوع بحث و نكته هاي اصلي و فرعي، نظرات و استدلال ها را درك كنيد.

استراحت: بعد از مطالعه به اندازه معين لازم است ۲۰ تا ۳۰ دقيقه استراحت كنيم.

اصول بعد از مطالعه

سازماندهي آموخته‌ها: در طول مطالعه نكته ها، يادداشت هاو علامت گذاري‌ها را يك بار بررسي و شماره‌گذاري كنيد.

تكرار آموخته‌ها: يكي از عوامل يادگيري يادسپاري آموخته ها ست لازم نيست تمام مطالب را يك باره و در يك زمان به خاطر بسپاريد بلكه برعكس اگر در فاصله هاي زماني متعدد عمل تكرار انجام گيرد مطالب بهتر در ذهن مي‌ماند.

مرور: مرور به معناي دوباره خواندن و با تفضيل بيشتر خواندن تمام نكته هايي است كه در ظرف هفته درباره آن مطالعه كرده ايم، به طور خلاصه مرور چند فايده دارد:

• مرور موجب درك بهتر درس ها مي‌شود.
• مرور موجب مي شود درس ها و آموخته ها ديرتر فراموش شود.
• مرور هفتگي شما را هميشه براي هرگونه آزمايش و امتحان آماده نگه مي‌دارد.
• طرح سؤال: پس از خواندن مطالب سؤال هاي زير را از خود بپرسيد و به آنها پاسخ دهيد.
  • تا چه ميزان به هدف‌هايي كه براي مطالعه در نظر داشتيد دست يافته‌ايد؟
  • تا چه ميزان نكته‌هاي اصلي و فرعي موضوع را درك كرده‌ايد؟
  • چه نظرات و عقايدي در نوشته مطرح شده است؟
  • نويسنده مي‌خواهد چه چيزي را اثبات كند و چگونه استدلال مي‌كند؟

مباحثه: شما مي‌توانيد با دوستانتان درباره موضوعي مشترك بحث كنيد و برداشت‌هاي خودتان را به ديگران انتقال دهيد كه در نحوه‌ي سخن گفتن شما نيز بسيار مؤثر است.

چگونه درس بخوانيم؟

يادگيري و مطالعه، رابطه‌اي تنگاتنگ و مستقيم با يكديگر دارند، تا جايي كه مي‌توان اين دو را لازم و ملزوم يكديگر دانست.

براي اين كه ميزان يادگيري افزايش يابد، بايد قبل از هر چيز مطالعه اي فعال و پويا داشت. شيوه‌ي صحيح مطالعه، چهار مزيت عمده را به دنبال دارد: زمان مطالعه را كاهش مي‌دهد. ميزان يادگيري را افزايش مي‌دهد. مدت نگهداري مطالب در حافظه را طولاني­تر مي‌كند. و به خاطر سپاري اطلاعات را آسان‌تر مي‌سازد. براي داشتن مطالعه­اي فعال و پويا نوشتن نكات مهم در حين خواندن ضروري است تا براي مرور مطالب، دوباره كتاب را نخوانده و در زماني كوتاه از روي يادداشت‌هاي خود مطالب را مرور كرد . يادداشت برداري، بخشي مهم و حساس از مطالعه است كه بايد به آن توجهي خاص داشت. چون موفقيت شما را تا حدودي زياد تضمين خواهد كرد و مدت زمان لازم براي يادگيري را كا­هش خواهد داد. خواندن بدون يادداشت برداري يك علت مهم فراموشي است.

شش روش مطالعه‌:

• خواندن بدون نوشتن: روش نادرست مطالعه است. مطالعه فرآيندي فعال و پويا است و براي نيل به اين هدف بايد از تمام حواس خود براي درك صحيح مطالب استفاده كرد. بايد با چشمان خود مطالب را خواند، بايد در زمان مورد نياز مطالب را بلند بلند ادا كرد و نكات مهم را يادداشت كرد تا هم با مطالب مورد مطالعه درگير شده و حضوري فعال و همه جانبه در يادگيري داشت و هم در هنگام مورد نياز، خصوصا قبل از امتحان، بتوان از روي نوشته‌ها مرور كرد و خيلي سريع مطالب مهم را مجددا به خاطر سپرد.
• خط كشيدن زير نكات مهم: اين روش شايد نسبت به روش قبلي بهتر است ولي روش كاملي براي مطالعه نيست چرا كه در اين روش بعضي از افراد به جاي آنكه تمركز و توجه روي يادگيري و درك مطالب داشته باشند، ذهنشان معطوف به خط كشيدن زير نكات مهم مي‌گردد. حداقل روش صحيح خط كشيدن زير نكات مهم به اين صورت است كه ابتدا مطالب را بخوانند و مفهوم را كاملاً درك كنند و سپس زير نكات مهم خط بكشند نه آن كه در كتاب به دنبال نكات مهم بگردند تا زير آن را خط بكشند.
• حاشيه نويسي: اين روش نسبت به دو روش قبلي بهتر است ولي بازهم روشي كامل براي درك عميق مطالب و خواندن كتب درسي نيست ولي مي تواند براي يادگيري مطالبي كه از اهميتي چندان برخوردار نيستند مورد استفاده قرار گيرد.
• خلاصه نويسي: در اين روش شما مطالب را مي‌خوانيد و آن چه را كه درك كرده‌ايد به صورت خلاصه در دفتري يادداشت مي‌كنيد كه اين روش براي مطالعه مناسب است و از روش‌هاي قبلي بهتر مي‌باشد چرا كه در اين روش ابتدا مطالب را درك كرده سپس آنها را يادداشت مي‌كنيد اما بازهم بهترين روش براي خواندن نيست.
• كليد برداري: كليد برداري روشي بسيار مناسب براي خواندن و نوشتن نكات مهم است. در اين روش شما بعد از درك مطالب، به صورت كليدي نكات مهم را يادداشت مي‌كنيد و در واقع كلمه‌ي كليدي كوتاه‌ترين، راحت‌ترين، بهترين و پرمعني‌ترين كلمه اي است كه با ديدن آن، مفهوم جمله تداعي شده و به خاطر آورده مي‌شود.
• خلاقيت و طرح شبكه‌اي مغز: اين روش بهترين شيوه براي يادگيري خصوصاً فراگيري مطالب درسي است. در اين روش شما مطالب را مي‌خوانيد و بعد از درك حقيقي آنها نكات مهم را به زبان خودتان و به صورت كليدي يادداشت مي‌كنيد و سپس كلمات كليدي را روي طرح شبكه‌اي مغز مي‌نويسيد (در واقع نوشته‌هاي خود را به بهترين شكل ممكن سازمان‌دهي مي‌كنيد و نكات اصلي و فرعي را مشخص مي‌كنيد) تا در دفعات بعد به جاي دوباره خواني كتاب، فقط به طرح شبكه‌اي مراجعه كرده و با ديدن كلمات كليدي نوشته شده بروي طرح شبكه­اي مغز، آنها را خيلي سريع مرور كنيد. اين روش درصد موفقيت تحصيلي شما را تا حدود بسيار زيادي افزايش مي‌دهد و درس خواندن را بسيار آسان مي‌كند و بازده مطالعه را افزايش مي‌دهد.

شيوه صحيح مطالعه

«ديگرحال و حوصله خواندن اين كتاب را ندارم» يا «آنقدرازاين كتاب خسته شده‌ام كه قابل گفتن نيست» و يا «هر چقدر مي‌خوانم مثل اينكه كمتر ياد مي‌گيرم» و يا «10 بار خواندم و تكرار كردم ولي باز هم ياد نگرفتم» به راستي مشكل چيست؟

بارها شنيده ايم كه دانش آموز يا دانشجويي مي گويد :

«ديگرحال و حوصله خواندن اين كتاب را ندارم» يا «آنقدرازاين كتاب خسته شده ام كه قابل گفتن نيست»و يا «هر چقدر مي‌خوانم مثل اينكه كمتر ياد مي‌گيرم» و يا «10 بار خواندم و تكرار كردم ولي باز هم ياد نگرفتم» به راستي مشكل چيست؟ آيا براي يادگيري درس واقعا" بايد 10 بار كتاب را خواند؟ آيا بايد دروس خود را پشت سرهم مروركرد؟ و آيا بايد ده‌ها بار درس راتكرار كرد تا ياد گرفت؟ مطمئنا اگر چنين باشد، مطالعه كاري سخت و طاقت فرسا است. اما واقعيت چيزي ديگر است. واقعيت آن است كه اين گروه از فراگيران ، روش صحيح مطالعه را نمي دانند و متاسفانه در مدرسه و دانشگاه هم چيزي راجع به چگونه درس خواندن نمي آموزند . يادگيري و مطالعه ، رابطه اي تنگاتنگ و مستقيم با يكديگر دارند، تا جايي كه مي توان اين دو را لازم و ملزوم يكديگر دانست. براي اينكه ميزان يادگيري افزايش يابد بايد قبل از هرچيز مطالعه اي فعال و پويا داشت. 

شيوه صحيح مطالعه ،چهار مزيت عمده زير را به دنبال دارد: 

1- زمان مطالعه را كاهش مي‌دهد. 

2- ميزان يادگيري را افزايش مي‌دهد. 

3-مدت نگهداري مطالب در حافظه را طولاني تر مي‌كند. 

4- بخاطر سپاري اطلاعات را آسانتر مي‌سازد. 

براي داشتن مطالعه اي فعال وپويانوشتن نكات مهم درحين خواندن ضروري است تابراي مرورمطالب،دوباره كتاب رانخوانده ودر زماني كوتاه ازروي يادداشتهاي خودمطالب رامرور كرد.

يادداشت برداري ، بخشي مهم و حساس از مطالعه است كه بايد به آن توجهي خاص داشت . چون موفقيت شما را تا حدودي زياد تضمين خواهد كرد و مدت زمان لازم براي يادگيري را كاهش خواهد داد. خواندن بدون يادداشت برداري يك علت مهم فراموشي است. 

شش روش مطالعه : 

خواندن بدون نوشتن خط كشيدن زيرنكات مهم حاشيه نويسي خلاصه نويسي كليد برداري خلاقيت و طرح شبكه اي مغز

1-خواندن بدون نوشتن: روش نادرست مطالعه است . مطالعه فرآيندي فعال و پويا است وبراي نيل به اين هدف بايد از تمام حواس خود براي درك صحيح مطالب استفاده كرد. بايد با چشمان خود مطالب را خواند، بايد در زمان مورد نياز مطالب را بلند بلند ادا كرد و نكات مهم را يادداشت كرد تا هم با مطالب مورد مطالعه درگير شده و حضوري فعال و همه جانبه در يادگيري داشت و هم در هنگام مورد نياز ، خصوصا" قبل از امتحان ، بتوان از روي نوشته ها مرور كرد و خيلي سريع مطالب مهم را مجددا" به خاطر سپرد. 

2- خط كشيدن زير نكات مهم :اين روش شايد نسبت به روش قبلي بهتر است ولي روش كاملي براي مطالعه نيست چرا كه در اين روش بعضي از افراد بجاي آنكه تمركز و توجه بروي يادگيري و درك مطالب داشته باشند ذهنشان معطوف به خط كشيدن زير نكات مهم مي گردد .حداقل روش صحيح خط كشيدن زير نكات مهم به اين صورت است كه ابتدا مطالب را بخوانند و مفهوم را كاملا" درك كنند و سپس زير نكات مهم خط بكشند نه آنكه در كتاب بدنبال نكات مهم بگردند تا زير آن را خط بكشند. 

3- حاشيه نويسي :اين روش نسبت بدو روش قبلي بهتر است ولي بازهم روشي كامل براي درك عميق مطالب و خواندن كتب درسي نيست ولي مي تواند براي يادگيري مطالبي كه از اهميتي چندان برخوردار نيستند مورد استفاده قرار گيرد. 

4- خلاصه نويسي : در اين روش شما مطالب را ميخوانيد و آنچه را كه درك كرده ايد بصورت خلاصه بروي دفتري يادداشت مي كنيد كه اين روش براي مطالعه مناسب است و از روشهاي قبلي بهتر مي باشد چرا كه در اين روش ابتدا مطالب را درك كرده سپس آنها را يادداشت مي كنيد اما بازهم بهترين روش براي خواندن نيست.

5- كليد برداري :كليد برداري روشي بسيار مناسب براي خواندن و نوشتن نكات مهم است . در اين روش شما بعد از درك مطالب ، بصورت كليدي نكات مهم را يادداشت مي كنيد و در واقع كلمه كليدي كوتاهترين، راحتترين ،بهترين وپرمعني ترين كلمه اي است كه با ديدن آن، مفهوم جمله تداعي شده و به خاطر آورده مي شود. 

6- خلاقيت و طرح شبكه اي مغز: اين روش بهترين شيوه براي يادگيري خصوصا" فراگيري مطالب درسي است .در اين روش شما مطالب را ميخوانيد بعد از درك حقيقي آنها نكات مهم را به زبان خودتان و بصورت كليدي يادداشت مي كنيد و سپس كلمات كليدي را بروي طرح شبكه اي مغز مي نويسد ( در واقع نوشته هاي خود را به بهترين شكل ممكن سازماندهي مي كنيد و نكات اصلي و فرعي را مشخص مي كنيد)تا در دفعات بعد به جاي دوباره خواني كتاب ، فقط به طرح شبكه اي مراجعه كرده وبا ديدن كلمات كليدي نوشته شده بروي طرح شبكه اي مغز ، آنها را خيلي سريع مرور كنيد . اين روش درصد موفقيت تحصيلي شما را تا حدود بسيار زيادي افزايش ميدهد و درس خواندن را بسيار آسان مي كند. و بازده مطالعه را افزايش ميدهد. 

شرايط مطالعه

((به كارگيري شرايط مطالعه يعني بهره وري بيشتر از مطالعه )) 

شرايط مطالعه ، مواردي هستند كه با دانستن ، بكارگيري و يا فراهم نمودن آنها ، مي توان مطالعه اي مفيدتر با بازدهي بالاتر داشت و در واقع اين شرايط به شما مي آموزند كه قبل از شروع مطالعه چه اصولي را به كار گيريد ، در حين مطالعه چه مواردي را فراهم سازيد و چگونه به اهداف مطالعاتي خود برسيد و با دانستن آنها مي توانيد با آگاهي بيشتري درس خواندن را آغاز كنيد و مطالعه اي فعالتر داشته باشيد :

1- آغاز درست :براي موفقيت در مطالعه ،بايد درست آغازكنيد. 

2- برنامه ريزي : يكي از عوامل اصلي موفقيت ، داشتن برنامه منظم است . 

3- نظم و ترتيب: اساس هر سازماني به نظم آن بستگي دارد . 

4-حفظ آرامش: آرامش ضمير ناخود آگاه را پويا و فعال ميكند.

5- استفاده صحيح از وقت: بنيامين فرانكلين: «آيا زندگي را دوست داريد؟ پس وقت را تلف نكنيد زيرا زندگي از وقت تشكيل شده است .»

6- سلامتي و تندرستي: عقل سالم در بدن سالم است. 

7- تغذيه مناسب: تغذيه صحيح نقش مهمي در سلامتي دارد.

8- دوري از مشروبات الكلي : مصرف مشروبات الكلي موجب ضعف حافظه مي شود. 

9 – ورزش : ورزش كليد عمر طولاني است.

10-خواب كافي: خواب فراگيري و حافظه را تقويت مي كند. 

11 –درك مطلب:آنچه در حافظه بلند مدت باقي مي ماند ، يعني مطالب است.

چند توصيه مهم كه بايدفراگيران علم ازآن مطلع باشند.

1- حداكثر زماني كه افراد مي توانند فكر خود را بروي موضوعي متمركز كنند بيش از 30 دقيقه نيست ، يعني بايد سعي شود حدود 30 دقيقه بروي يك مطلب تمركز نمود و يا مطالعه داشت و حدود 10 الي 15 دقيقه استراحت نمود سپس مجددا" با همين روال شروع به مطالعه كرد. 

2- پيش از مطالعه از صرف غذاهاي چرب و سنگين خودداري كنيد. و چند ساعت پس از صرف غذا مطالعه نمائيد چون پس از صرف غذاي سنگين بيشتر جريان خون متوجه دستگاه گوارش ميشود تا به هضم و جذب غذا كمك كند و لذا خونرساني به مغز كاهش مي يابد و از قدرت تفكر و تمركز كاسته ميشود . از مصرف الكل و دارو هم خودداري فرمائيد همچنين غذاهاي آردي مثل نان و قندي قدرت ادراك و تمركز را كم مي كند نوشابه هاي گازدارهم همين طور هستند.

3- ذهن آدمي با هوش است اگر يادداشت برداريد خود را راحت از حفظ و بياد سپاري مطالب مي كند و نيز همزمان نمي توانيد هم مطلبي را بنويسيد و هم گوش دهيد . پس در حين مطالعه لطفا" يادداشت برداري ننمائيد.

طوطي‌ها بيست نمي‌گيرند

بارها از دانش‌آموزان شنيده مي‌شود كه «ما بسيار مطالعه مي‌كنيم و وقت زيادي هم صرف آن مي‌كنيم، ولي بازده كار و نمرات ما متناسب با زمان مطالعه نيست.» به راستي چه معمايي در كار است؟

بيشتر آن‌ها داراي آسيب‌هايي در امر مطالعه هستند كه عمده‌ترين‌شان عبارتند از:راه رفتن با كتاب: شكل ديگري كه در مطالعه دانش‌آموزان ديده مي‌شود، اين است كه آنان در حين مطالعه راه مي‌روند. راه رفتن و مطالعه كردن موجب بروز مشكلات عديده‌اي مي‌شود؛ زيرا راه رفتن و حركت مداوم باعث خستگي مي‌شود كه اين خستگي زودهنگام فراگيري را سخت مي‌كند و همچنين باعث كاهش زمان مطالعه و عدم تمركز حواس مي‌شود بنابراين براي افزايش زمان مطالعه و داشتن تمركز حواس بايد دانش‌آموز نشسته مطالعه كند.مطالعه در كنار وسايل صوتي: هنگامي كه دانش‌آموز در كنار وسايل صوتي مانند راديو،‌تلويزيون و ... مي‌نشيند و مطالعه مي‌كند استدلال او اين است كه با شنيدن اصوات اين گونه وسايل صوتي مطالب درسي را بهتر مي‌آموزد؛ حال سوال اين است كه آيا واقعا اين چنين است يا اين‌كه آنها ادعايي واهي دارند؟خواندن بيش از حد: دختران معمولا بيش از پسران درس مي‌خوانند. علاقه وافر در دختران به يادگيري و ادامه تحصيل در خور تحسين است، اما مشكلي كه وجود دارد و در ميان دختران بيشتر مشاهده مي‌شود اين است كه عده‌اي از دختران بيش از حد مطالعه مي‌كنند. به طوري كه از شدت مطالعه عصبي مي‌شوند و رفتارهاي عصبي از آنها سر مي‌زند.از ساده به مشكل خواندن: از ديگر عوامل آسيب‌زايي مطالعه اين است كه عده‌اي از دانش‌آموزان وقتي از مدرسه به خانه باز مي‌گردند، در حالي كه خسته هستند مطالعه را آغاز مي‌كنند و علت خستگي اول سراغ كتاب‌ها و درس‌هاي ساده‌تر مي‌روند و پس از مطالعه و احساس خستگي بيشتر به كتاب‌هاي دشوارتر روي مي‌آورند. اين مساله باعث مي‌شود، درس‌هاي دشواري را كه در بخش‌هاي انتهايي مورد مطالعه قرار مي‌دهند كمتر بفهمند. در چنين حالتي مشاهده مي‌شود كه هر چه شاگرد خسته‌تر مي‌شود، به سراغ كتابي دشوارتر مي‌رود و با توجه به كمتر شدن تمركز در حين خستگي، يا مطالب بسختي درك مي‌شود يا اين‌كه اصولا فهمي صورت نمي‌گيرد.مطالعه طوطي‌وار: از ديگر آسيب‌هاي مطالعه اين است كه شاگردان درس‌ها را همچون طوطيان حفظ كنند، بدون اين‌كه معاني آنها را دريافت نمايند. اين روش بسيار نامطلوب است و شاگرد نه‌تنها وقت و عمر خويش را به بطالت مي‌گذراند، بلكه چيزي هم ياد نمي‌گيرد. يادگيري را به اختصار «تغيير رفتار» گفته‌اند و در تعريف مفصل آن چنين آمده است: يادگيري عبارت از تغييرات نسبتا پايداري كه در رفتار بالقوه شاگرد از طريق تجربه حاصل مي‌شود.وسواس در مطالعه: ابتلا به وسواس بي‌اختياري نيز از جمله عواملي است كه به مطالعه دانش‌آموزان آسيب مي‌رساند. دانش‌آموز وسواسي مطلبي را يك بار مي‌خواند و دچار ترديد مي‌شود كه آيا آن را خوب فهميده يا نه و به واسطه اين ترديد، مجددا به مطالعه همان مطلب مي‌پردازد و ترديد مجدد او را به مطالعه دوباره سوق مي‌دهد. ابتلا به افسردگي: ازجمله عواملي كه موجب آسيب رساندن به مطالعه عده‌اي از دانش‌آموزان مي‌شود، ابتلاي آنها به بيماري افسردگي است؛ نوعي بيماري خلقي كه با افت فعاليت‌ها و تلاش‌هاي فرد مبتلا و كمي اشتها در غذا خوردن همراه است. وقتي دانش‌آموز افسرده مي‌شود، ديگر حال وحوصله درس خواندن ندارد. او به سمت كتاب درسي مي‌رود و آن را باز مي‌كند، ولي حوصله خواندن را در خود نمي‌يابد و بعد از يكي دو ساعت كه مي‌بيند پيشرفتي در مطالعه او حاصل نمي‌شود، كتاب را به كناري نهاده، از اين وضعيت احساس ناراحتي و تحرك بيش از حد (بيش فعالي)‌: ‌از ديگر اختلالاتي كه باعث آسيب رساندن به مطالعه برخي از دانش‌آموزان مي‌شود، ابتلا به اختلال تحرك بيش از حد يا بيش‌فعالي است. به طور معمول در مبتلايان به بيش فعالي اختلال توجه ديده مي‌شود. وجود اختلال توجه در اين گونه دانش‌آموزان باعث مي‌شود آنها نتوانند روي مطالب مورد مطالعه متمركز شوند و زمان توجه آنها كمتر است. ضعف در يك درس، تاثير بر بقيه: يكي ديگر از مشكلاتي كه در مطالعه دانش‌آموزان ديده مي‌شود، اين است كه آنها در درسي ضعيف‌اند و اين موضوع روي ساير دروس آنها تاثير مي‌گذارد. اين تاثير در اشكال گوناگوني خود را نشان مي‌دهد كه به بررسي برخي از ابعاد آن مي‌پردازيم. خواندن بيش از حد در شب‌هاي امتحان: صاحب‌نظران بر اين باورند كه شب‌هاي امتحان بايد خوب خوابيد و از استراحت كافي برخوردار بود. چرا كه بيداري زياد در شب‌هاي امتحان و انجام مطالعه نابهنگام كه معمولا به قصد يادگيري بيشتر و كسب آمادگي بهتر براي امتحان انجام مي‌شود، آثار و عوارض منفي به جاي مي‌گذارد. بيداري زياد، باعث خستگي مي‌شود و از زمان استراحت شبانه نيز مي‌كاهد لذا دانش‌آموز با خستگي وافر راهي امتحان مي‌شود و چون خسته است، در چنين حالتي تمركز كافي ندارد و وقتي تمركز كافي نباشد، مطلب به ياد وي نمي‌آيد. افزايش سنوات تحصيلي: عامل ديگري كه موجب آسيب‌زايي در مطالعه شاگردان مي‌شود اين است كه به‌رغم افزايش سنوات تحصيلي، بر ميزان مطالعه آنان افزوده نمي‌شود، حال آن كه دانش‌آموزان براي دست يافتن به موفقيت در امر تحصيل و نيز برخوردار شدن از مطالعه‌اي خوب و مناسب بايد متناسب با افزايش حجم كتاب‌ها و نيز دشواري آنها هر سال بر ميزان مطالعه خود بيفزايند. بي‌توجهي به پيش‌نيازها: يكي ديگر از عوامل آسيب‌زايي مطالعه عدم فراگيري مطالب قبلي است. بايد گفت براي فراگيري هر درس بايد به مباني و مطالب قبلي آن اشراف و آگاهي داشت و اگر اين مساله ميسر نشده باشد، دانش‌آموز در آموختن مطالب بعدي با مشكل مواجه مي‌شود. مطالعه منفعل: از ديگر عواملي كه بايد در جريان آسيب‌شناسي مطالعه دانش‌آموزان مورد بررسي قرار بگيرد، وجود حالت انفعالي در مطالعه آنهاست. مطالعه انفعالي اين است كه در انجام آن، فراگير تلاش وافري انجام نمي‌دهد، بلكه صرفا روي نوشته‌هاي متون و كتاب‌ها نگاه كرده، از آنها گذر مي‌كند. طبيعي است در چنين حالتي حجم مطالبي هم كه مي‌آموزد زياد نيست. مطالعه زماني پربازده است كه فرد در جريان مطالعه فعال باشد و لذا مي‌گويند نمي‌توان مطالعه را رابطه‌اي يكجانبه دانست. بي موقع خواندن: سوال اين است كه آيا زمان‌هاي مناسبي براي خواندن وجود دارد يا خير و مراد از بي‌موقع خواندن چيست؟ خواندن درس در موقعي كه فرد آمادگي براي يادگيري دارد، مي‌تواند زمان مناسب براي مطالعه و خواندن باشد و در غير اين صورت ديگر زمان‌ها معلوم نيست كه زمان مناسبي براي مطالعه باشد.خواندن و مرور كردن به جاي تمرين كردن: بارها از والدين دانش‌آموزان شنيده شده است فرزندشان در رياضي قوي نيست و دليل عمده آن هم اين است كه او تمرين نمي‌كند. بارها والدين اعلام كرده‌اند فرزندانشان در شب‌هاي امتحان به جاي تمرين كردن، به دفترچه تمرين رياضي خود صرفا نگاه مي‌كنند و اين باعث مي‌شود آنها درس رياضي را خوب ياد نگيرند. دماي نامناسب: مطالعه هنگامي خوب و موفق انجام مي‌شود و تداوم مي‌يابد كه فضاي مطالعه از دماي مناسب برخوردار بوده؛ هوا حالتي متعادل داشته باشد. به طور قطع وقتي شرايط اقليمي و آب و هوايي منطقه‌اي كه فرد در آن زندگي مي‌كند و مطالعه مي‌نمايد، متعادل باشد، عمر مطالعه او نيز طولاني‌تر خواهد بود، يعني شرايط خوب آب و هوايي و تداوم مطالعه، با يكديگر همبستگي مثبت دارند؛ اما چون براي همه علاقه‌مندان به مطالعه چنين شرايطي وجود ندارد، بايد ترتيبي اتخاذ كرد كه حتي‌الامكان چنين شرايطي به طور مصنوعي ايجاد شود.نور كم: براي مطالعه كردن به صورت مطلوب، نور كافي لازم است كه گاه شاهد برخي از افراط و تفريط‌ها در اين زمينه هستيم. گاه فضا به قدري تاريك است كه كلمات كتاب را به دشواري مي‌توان ديد و گاه چراغ‌ها به قدري پرنور و زياد است كه انعكاس نور از روي صفحه كتاب به چشم خواننده آسيب مي‌رساند و او را آزار مي‌دهد و در هر دو صورت چشم خسته شده، متحمل فشار زيادي مي‌شود.نابساماني فضاي مطالعه: فضاي نابسامان مطالعه مشكل‌آفرين است و باعث آسيب رسيدن به مطالعه دانش‌آموزان مي‌شود. عوامل نابساماني فضاي مطالعه متعددند . در زير به برخي از آنها اشاره مي‌كنيم:قطع يكباره كمك‌هاي درسي ‌برخي از دانش‌آموزان از بدو ورود به مدرسه در كنار مادران به مطالعه مي‌پردازند. يعني از ابتدا اين امكان را مي‌يابند كه به هنگام درس خواندن و مطالعه كردن از والدين خود و بويژه مادران بهره بگيرند چون اين وابستگي شدت مي‌يابد، فرزند خانواده به آن عادت مي‌كند لذا اولا بدون حضور مادر يا پدر مطالعه نمي‌كند، ثانيا بعد از قطع كمك‌هاي آنها به مطالعه روي نمي‌آورد و رفته رفته دچار افت تحصيلي مي‌شود.

بلند خواندن: يكي از عوامل آسيب‌زا در مطالعه كه از عمر مطالعه مي‌كاهد، بلند خواندن مطالب كتاب و محتواي دروس است. هر چند بلند خواندن در سال اول ابتدايي ضروري است، اما دانش‌آموز پس از يك ساعت صامت‌خواني داراي آرامش رواني است و آمادگي براي مطالعه بيشتر را دارد.

از سوي ديگر بلند خواندن موجب كاهش سرعت دانش‌آموز در مطالعه مي‌شود، در صورتي كه صامت‌خواني سرعت دانش‌آموز در مطالعه را افزايش مي‌دهد.

در اين حالت فعاليت‌هاي ذهن دانش‌آموز به دو بخش تقسيم مي‌شود: بخشي به فراگيري مطالب درسي مي‌پردازد و بخش ديگر به فراگيري مطالبي كه از طريق وسايل صوتي پخش مي‌شود، اختصاص پيدا مي‌كند. شايان ذكر است كه كودك يا نوجوان نمي‌تواند به طور همزمان هر دو مطلب را ياد بگيرد؛ زيرا ذهن آدمي وقتي به مطالعه مي‌پردازد، ديگر نمي‌تواند مطالب دستگاه‌هاي صوتي را بشنود و وقتي آنها را مي‌شنود و به آنها توجه مي‌كند از توجه به ساير امور باز مي‌ماند.

بي‌وقفه خواندن: بعضي از دانش‌آموزان بي‌وقفه و پيوسته مطالعه مي‌كنند. وقتي از آنها مي‌پرسيم چرا چنين كاري را انجام مي‌دهيد، مي‌گويند ما وقت كم داريم و نمي‌توانيم استراحت كنيم. اين‌گونه دانش‌آموزان زمان استراحت كردن را به معناي زمان از دست‌رفته مي‌دانند در حالي‌كه استراحت‌كردن فرصتي براي تمدد اعصاب و افزايش بازدهي است.

در جريان يادگيري بايد شاگرد فعال باشد و از طريق تجربه به فهم امور بپردازد. پس بايد تلاش كرد شاگردان در جريان مطالعه و يادگيري به فهم نائل آيند و داراي بصيرت شوند، اما متاسفانه ممكن است هميشه چنين چيزي اتفاق نيفتد و شاگردان به‌رغم صرف وقت براي مطالعه و فراگيري، چيزي را درك نكنند.

وجود اضطراب: عوامل ديگر آسيب‌زا در مطالعه كه لطمه‌اي جدي به مطالعه مي‌زند، اضطراب است. اضطراب عوارض خاصي در پي دارد كه از جمله آنها ترشح هورمون‌هايي است كه در روند فعاليت‌هاي شناختي آدمي ايجاد وقفه و اختلال مي‌كند. توانايي تمركز و قدرت حافظه بر اثر اضطراب دچار اختلال مي‌شود و اين مساله باعث مي‌شود فرد هنگام مطالعه نتواند بخوبي مطالب را فرا بگيرد.

شايان ذكر است اضطراب به گونه ديگري هم مانع مطالعه مي‌شود و آن وقتي كه فرد هنگام مطالعه اضطراب ندارد اما هنگامي كه مي‌خواهد در برابر معلم بايستد و درس را جواب بدهد دچار اضطراب شده، به كسب نمره مطلوب دست نمي‌يابد.

اين روند چندين بار تكرار مي‌شود تا وي مطمئن شود واقعا مطلب را ياد گرفته است. از آنجا كه چنين فردي براي حصول اطمينان بارها و بارها به مطالعه همت مي‌گمارد و اين موضوع او را دچار خستگي مي‌كند.

عدم رضايت مي‌كند.

گفته مي‌شود آنها معمولا گوش‌هاي بسيار تيزي دارند و در اثر شنيدن كمترين صدايي حواسشان پرت مي‌شود. اين مساله هنگام حضور آنها در كلاس نيز مشهود است، به طوري كه مدام حواس آنها در سر كلاس پرت مي‌شود. اين قبيل دانش‌آموزان هنگام مطالعه هم با مشكل حواس‌پرتي مواجه مي‌شوند و به صورت متوالي تمركز آنها از دست مي‌رود.

نخست اين كه به علت سرزنش‌هايي كه انجام مي‌شود ممكن است روحيه دانش‌آموز ضعيف شود و در روند فعاليت مطالعه وي تاثير منفي به جاي بگذارد و از رغبت او به مطالعه بكاهد، اما نكته ديگر اين كه وقتي فردي در يك درس ضعيف است يا اين كه دچار اختلال است، قطعا در درك دروس ديگر نيز دچار اشكال مي‌شود.

نكته ديگري كه بايد بدان عنايت داشت اين است كه مطالب از دوره نوجواني به بعد، حالت انتزاعي پيدا مي‌كند، زيرا دانش‌آموز در دوره عمليات صوري (انتزاعي)‌ به سر مي‌برد و قطعا براي درك اين مطالب، نياز به صرف وقت بيشتري دارد تا بتواند بخوبي آنها را فرا بگيرد. اين موضوع نيز بايد با ظرافت خاصي به شاگردان تفهيم شود و اگر در فهم آن دچار مشكل باشند، مي‌توان نياز به صرف زمان بيشتر براي فراگيري را مطرح كرد.

مثال خوب براي اين مطلب درس رياضي است زيرا در رياضي سلسله مراتب عمودي وجود دارد، يعني دانش‌آموز بايد اعداد را بلد باشد تا بتواند جمع و تفريق را ياد بگيرد. بايد جمع و تفريق را بداند تا بتواند ضرب را ياد بگيرد و فراگيري ضرب مقدمه آموختن تقسيم است. حال اگر دانش‌آموزي به عمل تقسيم بپردازد، اما عمل ضرب را فرا نگرفته باشد، درعمل تقسيم ناتوان مي‌شود.

پيوسته خواندن يك درس: گاه ديده‌اند دانش‌آموزان در مراجعه به مراكز مشاوره سوال مي‌كنند كه آيا خوب است پس از مطالعه يك درس به مدت طولاني، آن را كنار بگذاريم و به سراغ مطالعه درس ديگري برويم؟ اين شيوه درستي براي مطالعه نيست، زيرا مطالعه را يكنواخت مي‌كند و يكنواختي خستگي مي‌آورد و باعث دلزدگي نسبت به مطالعه مي‌شود.

حال در برخورد با اين دانش‌آموزان چه بايد كرد؟ نخست بايد به دانش‌آموزان تفهيم شود كه هر درسي روش‌هاي خاصي براي مطالعه و يادگيري دارد كه جز با به كار بستن آن روش‌ها، يادگيري مطلوب آن ممكن نيست. درس رياضي نيز براي يادگيري محتاج به تمرين است. انجام تمرينات مختلف، باعث مي‌شود ذهن دانش‌آموز ورزيدگي خاصي پيدا كند و دريابد كه مسائل رياضي متعدد و متنوعند و هريك با شكل خاصي مطرح مي‌شوند و راه‌حل‌هاي گوناگوني را هم مي‌طلبند.

استفاده از دستگاه حرارتي مركزي يا وسايل گرم‌كننده ديگر در شرايط آب و هوايي سرد و نيز تامين دستگاه‌هاي خنك‌كننده مي‌تواند شرايط مناسبي را براي مطالعه پديد آورد. به طور معمول دماي 20 18 درجه مي‌تواند براي مطالعه مناسب باشد.

به طور قطع در چنين حالتي از عمر مطالعه كاسته شده، اين نيز آسيب ديگري براي مطالعه قلمداد مي‌شود كه براي موفقيت در مطالعه بايد با آن مبارزه كرد.

الف)‌ نابساماني در رنگ فضاي مطالعه: به طور قطع رنگ اتاقي كه فرد در آن به مطالعه مي‌پردازد، در حالات رواني او و در تمايل وي به مطالعه و نيز عدم علاقه‌مندي او به مطالعه تاثير دارد. رنگ‌هاي آبي ملايم و سبز و زرد روشن مي‌توانند آرامش‌دهنده باشند. رنگ قرمز و صورتي سير، تحريك كننده و برانگيزاننده‌اند و رنگ‌هاي سرد سير، ايجاد دلزدگي مي‌كنند و نشستن در چنين فضايي دشوار مي‌شود. پس هنگام رنگ‌آميزي اتاق‌ها بايد از روان‌شناسي رنگ‌ها بهره بگيريم تا به رنگ‌آميزي مطلوب منازل و اتاق‌هاي آن، آرامش رواني لازم براي مطالعه مطلوب را فراهم كنيم.

ب)‌ بي‌نظمي و به هم ريختگي در فضاي مطالعه: نكته ديگر به هم ريختگي فضاي مطالعه است. اگر خانه فاقد نظم و ترتيب كافي باشد به يقين مي‌تواند بر تمايل دانش‌آموزان به مطالعه تاثير منفي بگذارد، بويژه اگر دانش‌آموز مبتلا به وسواس بي‌اختياري هم باشد.

مبتلايان به وسواس در نظم نمي‌توانند در فضايي شلوغ و به هم ريخته احساس آرامش كنند. به هر حال ضمن آن كه نظم، نياز رواني آدمي است، تحقق آن در فضاي خانه زمينه مناسبي را براي مطالعه و فراگيري فراهم مي‌آورد.

ج) ناراحتي در فضاي مطالعه: به دانش‌آموز خود در انتخاب فضاي مطالعه در خانه آزادي بيشتري بدهيد تا او بتواند در جاي مورد علاقه‌اش به مطالعه بپردازد. شايان ذكر است اگر كتابخانه‌ها نيز واجد شرايط سه‌گانه رنگ‌آميزي خوب، نظم و بساماني و راحتي فرد مطالعه‌كننده باشند، قطعا مراجعان بيشتري خواهند داشت و به يقين دوام مطالعه آنها نيز طولاني‌تر خواهد بود.

چگونه درس بخوانيم؟ چگونه امتحان دهيم؟

محمد گنجي

مساله بهره وري و استفاده ي صحيح از وقت و انرژي‌اي كه براي مطالعه مي‌گذاريم مساله بسيار با اهميتي است كه بسياري از دانش آموزان و دانشجويان از آن غافل اند.

به طوري كه گاه بسياري از دانش آموزان را مي‌بينيم كه بارها وبارها كتابي را مي‌خوانند و پس از صرف وقت زياد بدون اينكه اطلاعات قابل ملاحظه‌اي از كتاب را درك كرده باشند، خسته و كوفته كتاب را به كناري مي‌گذارند و ادعا مي‌كنند كه مطالب كتاب حجيم و سنگين است ومغز ما توانايي درك آنها را ندارد همچنين با دانش آموزاني مواجه مي‌شويم كه مطالب درسي را خوب مي‌خوانند وبه خاطر مي‌سپارند، ولي در جلسه‌ي امتحان دچار فراموشي شده و هرچه فكر مي‌كنند نمي‌توانند مطالب فراگرفته شده را به خاطر بياورند!  اين دانش‌آموزان هم وقت خود و هم انرژي خود رابه هدر مي‌دهند. چرا كه مطالعه كردن نيز مانند بسياري از فعاليت‌هاي زندگي داراي فنون و مهارت‌هايي است كه به كارگيري آنها باعث مي‌شود كه با تلاش كمتر بهره‌اي بيشتر از كارمان ببريم وبيهوده انرژي‌مان را هدر ندهيم.

فنون و مهارت هاي مطالعه:

۱-ـمهم ترين و اصلي ترين نكته در مطالعه برنامه ريزي است. روز و ساعتي كه مي‌خواهيد يك مطلب را مطالعه كنيد از قبل تعيين كنيد وبعد به سراغ كتاب برويد.

۲ـ زمان مطالعه تان را بين ساعت ۷ صبح تا ۱۰ شب قرار دهيد و تا نيم ساعت پس از بيدار شدن از خواب نيز مطالعه نكنيد.

۳ـ خود را به مكان خاصي براي مطالعه كردن محدود نكنيد سعي كنيد با تمرين كردن در همه‌ي مكان‌ها حتي مكان‌هاي شلوغ هم مطالعه كنيد. بهترين مكان براي مطالعه خانه است زيرا هميشه در دسترس مي‌باشد.

۴ـ ورزش كردن و داشتن تحرك جسماني در  فراگيري بهتر به شما كمك مي كند روزانه حد اقل ۳۰ دقيقه ورزش كنيد.

۵ـ كتاب را در ۳ مرحله بخوانيد. در مرحله اول بصورت سريع و كلي و روزنامه وار به مطالب كتاب نگاهي بيندازيد و از خود سوال كنيد. در مرحله دوم به صورت عميق و دقيق مطالب را خوانده و ضمن مطالعه نكات مهم را در آورده و آنها را بصورت طرح شبكه اي از كل به جزء سازماندهي كرده و در كاغذي يادداشت كنيد. چرا كه با سازمان‌دهي اطلاعات مطالب كتاب در مغز شما به صورت منظم هر يك درجاي خود قرار مي‌گيرند و بازيابي آن راحت انجام مي‌شود.در مرحله‌ي سوم كتاب را مرور كرده واز خود بپرسيد و پس از پايان مطالعه كتاب با دوستتان در باره‌ي مباحث آن مباحثه كنيد.

۶ـ پس از نيم ساعت مطالعه پنج دقيقه استراحت كنيد و به خود پاداشي بدهيد تا به مطالعه علاقه پيدا كنيد(مانند خوردن خوراكي مورد علاقه)

۷ـ هنگامي كه احساس خستگي مي‌كنيد مي‌توانيد با تنفس عميق و شل و سفت كردن اندام‌هايتان انرژي از دست رفته را جبران كنيد.

۸ـ همزمان با مطالعه كار ديگري انجام ندهيد (مانند تماشاي تلويزيون) تا تمركز شما به حد اكثر برسد.

۹ـ هميشه به يك صورت و در يك حال مطالعه نكنيد. بلكه مقداري راه برويد. مقداري روي صندلي بنشينيد و...

۱۰ـ همه جاي كتاب را مطالعه كنيد جدول ها نمودارها عكس هاو... . هيچ جاي كتاب را بدون مطالعه نگذاريد.

۱۱ـ براي فراگيري بهترمطالب را در ذهنتان بصورت زنده و مصور تجسم كنيد.

۱۲ـ برخي از مطالب درسي را به صورت داستان در بياوريد تا بهتر آنهارا درك كنيد و فراموش نكنيد.

۱۳ـ براي جلو گيري از فراموش كردن اعداد آنهارا به صورت كلمات رمز در بياوريد و حفظ كنيد مثلا" عدد ۹۱ را بصورت  كلمه ي ني در بياوريد و حفظ كنيد كه حرف اول نه و يك است.

۱۴ـ برخي از واژه هاي سخت و مشكل لاتين را به نمونه ي مشابه آن در فارسي تبديل كنيد تا راحت‌تر بتوانيد آن را به خاطر بسپاريد. مثلا" كلمه ي آندره مارلو(نويسنده كتاب ضد خاطرات) را مي توانيد به كلمه‌ي فارسي «آن دره مال رو»  تبديل كنيد و به خاطر بسپاريد.

15ـ يكي از روش‌هاي جلوگيري از فراموشي داده‌ها استفاده از گره‌ي مكاني است. در اين روش شما مطلب درسي را با يك مكان واقعي پيوند مي‌زنيد. مثلا" براي به خاطر سپردن نام «بل» مخترع تلفن مي‌توانيد اين گونه براي خود تصوير سازي كنيد: در اتاق خوابم دراز كشيده بودم كه ناگهان تلفن زنگ زد. فورا" گوشي را برداشتم و دوستم بل بود كه مي گفت: الو.الو صدا مياد؟

16ـ مطالب شبيه به هم را بهتر است طبقه بندي كنيد.تا فراموش نشوند مانند طبقه بندي زير:

گروه اول:كتاب-روزنامه-مجله

گروه دوم: ميز- صندلي-كاناپه

گروه سوم:خودكار-جوهر-مداد

17ـ برخي از مطالب را اگر بصورت شعر در بياوريد، بهتر ياد مي‌گيريد مانند شعر زير كه براي درك يكي از فرمول‌هاي رياضي به كار مي‌رود:

سينوس چوبر فرق كسينوس نشيند

تانژانت پديد آيد و برعكس كتانژانت

18ـ  برخي از درس ها را اگر بصورت آهنگين و و موسيقايي حفظ كنيد بهتر فرا مي‌گيريد مخصوصا" كودكان به مطالب آهنگين بيشتر علاقه نشان مي‌دهند.

19ـ استفاده از حرف اول كلمات نيز روش مناسبي است كه براي يادگيري مطالب فرار و شبيه هم مي توان از آن استفاده كرد. مثلا" براي به خاطر سپردن آثار نظامي مي توان از كلمه ي (ملخها) استفاده كرد كه حرف اول كلمات: مخزن الاسرار  ليلي و مجنون  خسرو و شيرين  هفت پيكر   و اسكندر نامه  مي‌باشد.

20ـ مي‌توانيد از طريق تصويرسازي ذهني مطالب درسي را با حيوانات و اشياء جاندار مربوط كنيد و آن‌ها را راحت‌تر به خاطر بسپاريد.براي نمونه مي‌توان  براي ياد گرفتن حرف F انگليسي آن را به آچار فرانسه تشبيه كرد و به خاطر سپرد.

21ـ پس از خواندن كتاب آن را به كناري نگذاريد چرا كه پس از يك روز 70 درصد مطالب فراموش مي‌شوند  .به منظورجلوگيري از فراموشي و صرفه جويي در وقت و زمان مطالب كتاب را به ترتيب زماني زير مرور كنيد:

مرور اول:يك روز پس از مطالعه

مرور دوم:ده روز پس ازمرور اول

مرور سوم:يك ماه پس از مرور دوم

مرور چهارم:? ماه پس از مرور سوم

مرور پنجم:يك سال پس از مرور چهارم

 ترفند هاي امتحان دادن:

1ـ شب امتحان زود بخوابيد و از خوردن زياد موادي كه داراي كافئين مي باشند خودداري كنيد(مانند چاي و قهوه)

2ـ دوساعت قبل از امتحان كتاب را كنار بگذاريد و مطالبي را كه فرا گرفته ايد به صورت بحث گروهي با دوستانتان مباحثه كنيد و اشكالاتتان را از يكديگر بپرسيد.

3ـ حداقل يك ربع زودتر در جلسه امتحان حاضر شويد و مجهز باشيد يعني وسايل لازم را همراه خود بياوريد و پس از نشستن روي صندلي نفس عميقي بكشيد و با ياد خداي بزرگ امتحان را شروع كنيد.

4ـ پس از گرفتن برگه‌ي امتحان  و نوشتن مشخصات خود روي آن ابتدا همه ي سوالات را با دقت بخوانيد و اگر به سوال ساده اي رسيديد فوراَ جوابش را بدهيد. سؤالاتي را كه جوابشان را نميدانيد كنارشان علامت  -  بزنيد  و سوالاتي را كه جوابشان را مي‌دانيد ولي وقت زيادي مي گيرند كنارشان علامت  +  بگذاريد تا بعداَ دوباره به سراغشان بياييد و جواب بدهيد.

5ـ سعي كنيد به همه‌ي سؤالات پاسخ دهيد، حتي اگر جواب سؤالي را نمي‌دانيد سعي كنيد از خودتان چيزي بنويسيد. (فقط در مورد سؤالات غير گزينه‌اي - توضيح از سايت كلاس كنكور)

6ـ پس از پاسخ به همه‌ي سؤالات برگرديد و يك بار ديگر سؤالات را با دقت بخوانيد و پاسخ‌هايتان را مرور كنيد تا احياناَ اشتباهي رخ نداده باشد.

7ـ در امتحانات تستي (مخصوصا" امتحان آزمون دانشگاه‌ها) ما اگر جواب نيمي از پرسش‌ها را بدانيم با استفاده از مهارت‌هاي تست زدن مي‌توانيم جواب بقيه‌ي سؤالات را نيز پيدا كنيم. براي نمونه در امتحانات تستي مطابق آمار اثبات شده است كه به طور كلي جواب هر سوال قبل و بعدش متفاوت است. پس براي مثال اگر پاسخ پرسش 1 گزينه ـ الف ـ  باشد و پاسخ پرسش 2 را ندانيم و پاسخ پرسش 3 گزينه ي ـ ب ـ باشد به احتمال قريب به يقين پاسخ پرسش 2 گزينه ي   ج  و  دال است. ما براي پيدا كردن جواب بين دو گزينه ي   ج  و  دال بايد به قانون ديگري عمل كنيم كه مي‌گويد در مجموعه ي پنج تايي سوالات چهار گزينه‌ي جواب (الف ـ ب ـ ج ـ د) هميشه وجود دارند پس مطابق اين قانون ما به جواب‌هاي چهار پرسش مجاور سوال 2 نگاه مي كنيم تا ببينيم كه كدام يك از گزينه هاي (ج و د) در جواب اين پرسش‌ها نيست. هر يك كه نباشد جواب پرسش ماست.براي نمونه اگر:

پاسخ سوال1: گزينه‌ي الف

پاسخ سوال 2: نمي‌دانيم

پاسخ سوال 3: گزينه‌ي ب

پاسخ سوال 4:گزينه‌ي ج

و پاسخ سوال 5: گزينه‌ي الف باشد...

پاسخ سوال 2 گزينه ي (دال) است زيرا هم با جواب سوال يك و سه متفاوت است  هم اين كه در اين دسته پنج تايي گزينه ي (دال) وجود ندارد.

(البته گرچه روش‌هايي براي پيش‌ايني پاسخ وجود دارد، اما اين روش‌ها هميشه جواب مطمئن ندارند. ما در مقاله‌‌ي ديگري در همين سايت به نام مهندسي معكوس تست‌هاي كنكور اين روش‌ها را معرفي كرده‌ايم. روش‌هاي گفته‌شده در بالا بسيار نامطمئن است. - توضيح از سايت كلاس كنكور)

8ـ در اكثر موارد در سؤالات تستي گزينه‌اي كه مي‌گويد «همه ي موارد ذكر شده صحيح است» گزينه‌ي جواب مي‌باشد.

 9ـ پس از دادن امتحان فوراَ سراغ امتحان بعدي نرويد. بلكه جند ساعت استراحت كنيد و تفريح مورد علاقه‌ي خود را انجام دهيد و زماني را براي ورزش در نظر بگيريد.

10ـ پس از دادن برگه ي امتحان با ديگران دنبال جواب سوالات نگرديد چرا كه وقتي نتيجه داده شد، مي‌توانيد مطلع شويد. ( وقت و انرژي خود را به جاي پيدا كردن جواب سؤالات امتحان قبل روي امتحان بعدي بگذاريد.)

انگيزش تحصيلي

آيلر قزل

آيا تاكنون از خود سوال كرده ايد كه چرا بعضي ها انگيزش پيشرفت سطح بالايي دارند و در رقابت با ديگران براي كسب موفقيت به سختي تلاش مي كنند ، درحالي كه عده اي ديگر انگيزه ي چنداني براي پيشرفت ندارند و براي كسب موفقيت از خود تلاشي نشان نمي دهند؟؟؟

آيا تاكنون از خود سوال كرده ايد كه چرا بعضي ها انگيزش پيشرفت سطح بالايي دارند و در رقابت با ديگران براي كسب موفقيت به سختي تلاش مي كنند ، درحالي كه عده اي ديگر انگيزه ي چنداني براي پيشرفت ندارند و براي كسب موفقيت از خود تلاشي نشان نمي دهند؟؟؟

انگيزش تحصيلي(academic motivation ) چيست؟

كودكان به طور طبيعي با انگيزه براي يادگيري متولد مي شوند. دست زدن كودك به اشيا،غذا خوردن بدون كمك ديگران، راه رفتن و... از جمله ي اولين انگيزش ها براي يادگيري است كه بعدها پاسخگوي فعاليت هاي وابسته به مدرسه مانند خواندن و نوشتن است.

زمانيكه كودكان انگيزه اي براي يادگيري ندارند، يعني مانعي در راه انگيزش طبيعي آنها وجود دارد، احساس مي كنند كه به خوبي نمي توانند وظايف مربوط به مدرسه را انجام دهند و در نتيجه تلاششان را متوقف مي كنند، يا به اندازه ي كافي تلاش جدي از خود نشان نمي دهند.اين قبيل كودكان،براحتي سرخورده( frustrated ) مي شوند واز آنجا كه تلاششان را متوقف مي كنندويادگيري آنها با موفقيت همراه نمي شود، تجربه ي شوروهيجان( thrill ) ناشي ازيادگيري مباحث جديد را كسب نمي كنند و معتقد مي شوند همه ي موفقيتها به شانس و تصادف يا اوضاع و احوال( circumstance ) مربوط است.

برخي عوامل اثر گذار بر يادگيري ، مثل : ياد نگرفتن ، وجود مشكلاتي در خلق و خو ( temperament ) ،به تاخير انداختن امور، فشارهاي رواني و افسردگي ( depression )،يادگيري در مدرسه را سخت تر مي كنند.

سه عامل ابتدايي در مدرسه ممكن است باعث انگيزش تحصيلي پايين در دانش آموزان شود:

1-كودكاني كه والدين يا همسالان آنها ، فكر مي كنند مدرسه مهم نيست و اهميت مدرسه را تشخيص نمي دهند و دائم اين مسئله رادرگوش كودك مي خوانند.

2- رقابت در مدرسه ، براي كودكاني كه ممكن است هرگز بهترين نباشند . گرچه آنها مي توانند مطالب آموزشي فراواني ياد بگيرند ولي موفقيت را تجربه نمي كنند يا موفقيت آنها تشخيص داده نمي شود.

3- در برخي موارد، والدين انتظاراتي غيرواقع بينانه دارند كه مي تواند موجب مايوس شدن فرزندانشان شود.

افزايش انگيزش تحصيلي

آموختن عادات مطالعه ي صحيح و مفيد و فراهم آوردن فرصت كسب موفقيت براي خود ، داراي اهميت فراوان است.

1- وقتي براي خود مقرراتي در درس خواندن يا تفريح كردن ، در نظر مي گيريد ، در برابر خود، قاطع و منصف باشيد.

2- براي مطالعه ي خود هدف هاي كوتاه مدت در نظر بگيريد و در صورت رسيدن به آن هدف ، پاداش و در غير اين صورت خود را تنبيه كنيد.

(مثلا" اگر فردا برنامه ي خود را به موقع انجام دادم ، حق دارم نيم ساعت از اينترنت استفاده كنم . اگر 3 روز متوالي از برنامه ام عقب ماندم ، يك هفته حق استفاده از اينترنت را نخواهم داشت.)

3- تلاش كنيد با اعضاي خانواده روابط نزديك و صميمي داشته باشيد، چون در هنگام درس خواندن به حمايت و كمك و آرامش نياز خواهيد داشت. سعي كنيد در كنار خانواده ي خود، اوقات خوش و مرفحي داشته باشيد .

4- سعي كنيد خيلي خوب و دقيق و منطقي (به دور از حرف و سخن ديگران ) به علايق و استعدادها و تواناييها و اهداف خود فكر كنيد تا جايي كه براي خودتان ، قانع كننده و آشكار باشد.

5- وقتي موفقيتي بدست مي آوريد هر چند هم كه كوچك باشد ، معتقد باشيد كه آن در نتيجه ي سعي و تلاش شما بوده ، نه شانس و اتفاق و...

6-شما براي كسب انرژي لازم براي رسيدن به يك هدف (قبولي در كنكور) بايد انگيزه ي قوي داشته باشيد. انگيزه هم وقتي قوي مي شود كه دروني و خودجوش باشد نه بيروني و با زور!

يعني اينكه شما معتقد به ادامه تحصيل وداشتن زمينه ي شغلي مناسب باشيد ،نسبت به مطالعه ، سطح سواد ، موقعيت اجتماعي و... احساس نيازكنيد، از خواندن مطالب مورد علاقه ي خود لذت ببريد و نسبت به عملكرد خود احساس رضايت داشته باشيد. نه اينكه به خاطر ترس از حرف دروهمسايه و فاميل ، به خاطر اينكه پدرو مادرم ازمن خواستند و چنين انتظاري دارند، درس بخوانيد ، اين دلايل شايد براي ايجاد انگيزه خوب باشند ولي براي پايدار نگه داشتن انگيزه به دلايل و عوامل دروني نيازمنديم.

(مثل كساني كه دائم مي گويند:"خوب ، اين همه ليسانس بيكار، اصلا" واسه چي آدم بايد درس بخونه؟!" خوب چنين كسي ، هيچ اعتقادي به ذات ادامه تحصيل ندارد ، تنها هدفش شغل بوده ، كه آنهم به خاطر ديدن چند تجربه ي اتفاقي ، به سرعت زير سوال رفته، پس نمي توان از اين

شخص انتظار انگيزه ي بالا براي درس خواندن و قبولي داشته باشيم ، مگر اينكه نگرش و ديد خود را نسبت به مسائل تغيير دهد.)

نكاتي در زمينه ي افزايش يادگيري

1-شما بايد با برنامه درس بخوانيد ، اگر برنامه ريزي زمان بندي شده براي خود نداشته باشيد، هرچقدر هم كه درس بخوانيد و نمره ي خوب بگيريد، هيچگاه متوجه ي جايگاه خود نمي شويد. متوجه نمي شويد در چه اوقاتي، چه درسي را بهتر مي فهميد و ياد مي گيريد ، متوجه نمي شويد چه زمانهايي را بي خود از دست داده ايد . اصلا" تشخيص نمي دهيد كه براي چه درسي چقدر بايد وقت بگذاريد وچه درسي را به چه روشي بخوانيد.

پس يك برنامه ريزي زمان بندي شده ، هرچقدر هم كه ساده باشد ، خيلي چيزها را مشخص مي كند.

{براي اين منظور مي توانيد به جدول خود كنترلي اسكينر، موجود درصفحه ي كنكور، مراجعه كنيد.}

2- سعي كنيد مكاني كه در آن درس مي خوانيد ساده و آرام (نه سكوت محض)، حتي المقدور در منزل خودتان باشد . در غير اين صورت مي توانيد از كتابخانه ي نزديك محل سكونت خود استفاده كنيد.

3- سعي كنيد هميشه به كارهاي مدرسه و درس خواندن ، الويت دهيد و بعد از انجام آنها به فعاليتهاي ديگر(تماشاي تلويزيون ، استفاده از كامپيوتر، تفريح ، مهماني و...) بپردازيد.

براي تفريحات خود هم برنامه ي زمان بندي شده داشته باشيد. حتما" برايتان پيش آمده كه در طول روز 8 ساعت مي خوابيد و مثلا" 4 ساعت درس مي خوانيد ، ولي هرچقدر فكر مي كنيد ، نمي دانيد 12 ساعت بقيه را چه كار كرده ايد؟!!!

اين همان وقت تلف شده است ، شما چون نمي دانيد در آن زمان طولاني ، چه كار خاصي انجام داده ايد، پس به نظرتان مي آيد كه با اينكه هيچ تفريحي نداشتيد ، باز هم نتوانستيد درس بخوانيد و ساعات مطالعه اتان بسيار كم است ولي خسته ايد و نتيجه ي مطلوبي هم نمي گيريد.

چرا؟

چون براي آن 12 ساعت برنامه اي نبوده و خيلي راحت به هدر رفته بدون اينكه احساس كنيد كار خاصي انجام داده ايد.

اما اگر ديروز براي اين 12 ساعت برنامه مي ريختيد( 10 تا 11 شب ، استفاده از اينترنت- 1 تا 3 ظهر، ديدن فيلم سينمايي كمدي – 5/5 تا 6 عصر، حرف زدن با تلفن – 5/8 تا 9 شب، كمك به مادر با شستن ظروف شام و....) آخر شب فردا با رضايت خاطر و بدون احساس بطالت ، به كارهايتان نگاه مي كرديد.

اگر قبلا" مشكلاتي در زمينه ي پيشرفت تحصيلي داشته ايد:

1- درباره ي آن مشكل خوب فكر كنيد و با معلمها و مشاورين و پدرو مادر خود ، مشكل را در ميان بگذاريد تا بتوانيد نقاط ضعف را شناسايي كنيد و قبل از اينكه مزمن و كهنه شود ، راه حلي برايشان پيدا كنيد.(مثلا"دوست نداشتن درس خاصي ، احساس ياد نگرفتن درس خاصي، اضطراب امتحان ، خوب درس نخواندن و.....)

2- در حين رفع نقاط ضعف ، روي نقاط قوت و تواناييهاي خود نيز تاكيد كنيد و براي پروراندن آنها هم برنامه بريزيد . دانستن نقاط ضعف نبايد باعث شود كه شما كل تواناييهايتان را زير سوال ببريد.

3- به تناسب پيشرفتها ، پاداشهايي را براي خودتان درنظر بگيريد.

هرچند وقت يكبار به عنوان پاداش به كارهاي بسيار مورد علاقه اي كه برايتان لذت بخش است ، بپردازيد. مثلا" به خودتان قول بدهيد كه اگر يك هفته ي كامل از شنبه تا پنج شنبه ، برنامه اتان را به موقع به انجام برسانيد و از برنامه عقب نيفتيد ، جمعه ي آن هفته را به كوه برويد.

4-عوامل مخل يادگيري را محدود كنيد .

(زياده روي در تماشاي فيلم و تلويزيون ، انجام بازي هاي كامپيوتري يا استفاده ي بيش از حد از اينترنت ، بيرون رفتن از خانه به منظورهاي مختلف و مكالمه ي بيش از حد با تلفن وخواب بيش از اندازه و....)

5-ساعات مطالعه ي خود را كم كم (حتي اگر شده روزي 10 دقيقه ) ولي پيوسته افزايش دهيد .مثلا" يك روز 7 ساعت مفيد درس نخوانيد و 3 روز بعد روزي 2 ساعت ، مگر اينكه اتفاق غير مترقبه اي افتاده باشد.

چون 50% كارآيي مدت مطالعه بستگي به عادت مطالعاتي شما دارد.

6-از هدف هايي كه نيازمند تلاش ، ولي قابل دسترسي اند، استفاده كنيد . براي خود ، هدفهاي بسيار سطح بالا كه امكان دسترسي به آنها بسيارمشكل يا غير ممكن است ، در نظر نگيريد.

7- مراقب تاثير مخرب رقابت بيش از حد باشيد . به جاي اينكه خود را با ديگران مقايسه كنيد ،هميشه خود را با ديروز خودتان مقايسه كنيد.

8- براي خود علايق و يادگيري هاي جديد بوجود آوريد ، چون لذت يادگيري هاي قبلي ، يادگيري هاي آتي را تشويق مي كند.

چگونه مفيد درس بخوانيم؟

آمار نشان داده كه ذهن انسان در زمان‌هاي كوتاه و مكرر بسيار متمركزتر از زمان‌هاي طولاني عمل مي‌كند. بنابراين حتي اگر فقط ده دقيقه براي درس خواندن فرصت داريد، آن را به فواصل زماني كوتاه‌تر تقسيم كنيد.

هم چنين بهتر است پس از هر ده دقيقه درس خواندن به خودتان استراحت بدهيد.
از آنجا كه مغز انسان به منظور ساخت پروتئين و تجديد نيرو به زمان نيازمند است، اين روش كارايي بسياري دارد. زمان استراحت به مغز فرصت جذب آموخته ها را مي دهد، در مقابل درس خواندن براي مدت زمان طولاني نه تنها كسالت آور است، بلكه باعث خستگي، ايجاد استرس و گيج شدن مي شود، در نتيجه قدرت يادگيري را كاهش مي دهد.

براي درس خواندن مفيد توصيه هاي زير را بكار گيريد:

با خيالي آسوده استراحت كنيد
اگر زمان شما اجازه مي دهد به منظور تجديد قوا، يك روز كامل را به استراحت بگذرانيد. با اين كار ممكن است احساس عذاب وجدان كنيد و مرتبا با خود بگوئيد : بايد امروز را هم درس مي خواندم و زمان گرانبهايي را كه به استراحت تخصيص داده ايد، با استرس سپري كنيد. اما همانطور كه در بالا اشاره شد، فراموش نكنيد كه در حالت استرس مغز اطلاعات جديد را جذب نمي كند. يك روز را به فراغت بگذرانيد و احساس بدي از درس نخواندن خود نداشته باشيد.

وضعيت جسمي خود را در نظر بگيريد
در زمان هايي كه خسته، عصباني ، حواس پرت و شتاب زده هستيد درس نخوانيد. زماني كه مغز انسان در حالت آرامش است، مانند يك اسفنج اطلاعات را جذب مي كند، برعكس زماني كه استرس داريد، تلاش شما براي يادگيري بي فايده است، زيرا در چنين حالتي مغز اطلاعات را دفع مي كند. هيچگاه در زماني كه فكر شما به چيزهاي ديگري مشغول است، خود را مجبور به درس خواندن و يادگيري نكنيد، اين كار چيزي جز اتلاف وقت نيست.

درس ها را در همان روز مرور كنيد
زماني كه چيز جديدي ياد مي گيريد، سعي كنيد در همان روز نكات مهمش را دوره كنيد. با گذشت چند روز، براي يادآوري آن مطالب به تلاش بيشتري نياز خواهيد داشت. به هر حال يك مرور سريع در انتهاي روز، باعث ماندگاري بيشتر در مغز و يادآوري آسانتر مطالب خواهد بود.

مرحله به مرحله پيش برويد
ممكن است باور نداشته باشيد كه هميشه از كل به جزء و از بزرگ به كوچك رسيدن ، روش كارايي در امر يادگيري در سنين مختلف است. در زمان درس خواندن ابتدا سعي كنيد يك درك كلي از مطلب داشته باشيد سپس وارد جزئيات شويد، با اين روش امكان موفقيت شما بيشتر مي شود.

محيطي مناسب براي درس خواندن فراهم كنيد
هميشه فراهم كردن محيط مناسب براي درس خواندن را در اولويت اول قرار دهيد. به طور مثال اگر به سكوت احتياج داريد، تمام سعي تان را براي ايجاد يك مكان دور از سر و صدا براي موفقيت در درس خواندن ، به كار بگيريد.

ميزان خستگي مغزتان را در نظر داشته باشيد
كاملا طبيعي است كه گاهي مغز انسان در اثر خستگي، مطالب را فراموش مي كند، اين امر هرگز بدان معنا نيست كه شما آدم كودني هستيد، به جاي عصباني شدن، سعي كنيد چنين حالتي را پيش بيني كنيد و با آن كنار بياييد.
تصور كنيد كه مغز شما لايه هاي اطلاعات را به ترتيب روي هم مي چيند، با قرار گرفتن اطلاعات جديد در سطوح بالا، اطلاعات لايه هاي پايين تر كهنه شده و به آساني قابل دسترس نخواهند بود، بنابراين به فراخواني شما ديرتر جواب مي دهند، مرور كردن تنها روش جلوگيري از چنين پيشامدي است.

با برنامه ريزي مناسب، درس خواندن را به عادت تبديل كنيد
عموما اگر ساعات مشخصي از روز را براي درس خواندن برنامه ريزي كنيد، خيلي زود به آن عادت خواهيد كرد. بدون تخصيص ساعات مشخصي از روز، ممكن است هيچگاه وقت درس خواندن پيش نيايد. يك روش مناسب براي اين كار يادداشت كردن زمان در دفتر روزانه است، درست مثل اينكه از پزشك وقت گرفته ايد، مثلا در دفتر يادداشت خود بنويسيد : ۲ تا ۴ بعد از ظهر درس خواندن

هدف داشته باشيد
يكي از دلايل اصلي كه باعث مي شود افراد به اهداف خود نرسند اين است كه معمولا آنها را دست نيافتني مي پندارند. در صورتي كه با برنامه ريزي و مديريت صحييح مي توان به كليه اهداف خود دست يافت.
كافي است سعي كنيد فرق بين اهداف كوتاه مدت و بلند مدت خود را دريابيد، اهداف بلند مدت را مانند يك رويا در ذهن بپرورانيد و نگه داريد، در عين حال فعاليت هاي روزانه زندگي را به اهداف كوتاه مدت اختصاص دهيد.

نااميدي دشمن يادگيري است
افرادي كه دائما خود را به دليل كندي در يادگيري سرزنش مي كنند، حتي اگر پيشرفتي مناسب و قوه يادگيري بالايي داشته باشند، همواره در استرس به سر مي برند. در مقابل افرادي كه به خود و سرعت يادگيري شان اطمينان دارند، حتي اگر از هوش و استعداد كمتري نسبت به گروه قبل برخوردار باشند، نتيجه كارشان بهتر است، زيرا اين افراد انرژي خود را صرف نگراني و حساسيت هاي بي مورد نكرده ، آهسته و پيوسته پيش مي‌روند.